Ο «ΑΡΙΩΝ» – Ερευνητικό Κέντρο Διάσωσης και Περίθαλψης Κητωδών, ως επίσημος συνεργάτης (partner) του ACCOBAMS (Agreement on the Conservation of Cetaceans of the Black Sea, Mediterranean Sea and Contiguous Atlantic Area), συμμετείχε ενεργά σε δύο διεθνείς και περιφερειακές επιστημονικές συναντήσεις που καθορίζουν το μέλλον της προστασίας των κητωδών στη Μεσόγειο, τη Μαύρη Θάλασσα και τις παρακείμενες θάλασσες του Ατλαντικού.
Η συμμετοχή του «ΑΡΙΩΝ» επιβεβαιώνει τον θεσμικό και επιστημονικό του ρόλο ως βασικού φορέα εφαρμοσμένης γνώσης, επιχειρησιακής εμπειρίας στην διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, των κητωδών καθώς και των ενδιαιτημάτων τους καθώς επίσης και της εθνικής υποστήριξης της Ελλάδας στο πλαίσιο των εν ισχύ, διεθνών μηχανισμών και των συμφωνιών.
Α. 17η Συνάντηση της Επιστημονικής Επιτροπής ACCOBAMS (SC17), Τυνησία, 4 & 5 Φεβρουαρίου 2026.
Ο «ΑΡΙΩΝ» ως ACCOBAMS Partner συμμετείχε στην υβριδική συνάντηση της 17ης Συνάντησης της Επιστημονικής Επιτροπής ACCOBAMS (SC17) που πραγματοποιήθηκε δια ζώσης, στην Τυνησία όπου προτάθηκαν και καθορίστηκαν οι επιστημονικές προτεραιότητες που θα καθοδηγήσουν το έργο του ACCOBAMS, για την τριετία 2026–2028.
Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν, μεταξύ άλλων:
- στην υλοποίηση της 2ης Πρωτοβουλίας του Ερευνητικού Προγράμματος ACCOBAMS (ASI-II), μιας μεγάλης κλίμακας συντονισμένης έρευνας για την εκτίμηση της αφθονίας και κατανομής των κητωδών σε ολόκληρη τη Μεσόγειο,
- στη συλλογή δεδομένων για τα θαλάσσια απορρίμματα και την άγρια ζωή,
- στη διευκόλυνση της ανταλλαγής δεδομένων μέσω της ψηφιακής βάσης δεδομένων θαλάσσιας βιοποικιλότητας «NETCCOBAMS»,
- στη μείωση ανθρωπογενών πιέσεων όπως οι συγκρούσεις με πλοία, ο υποβρύχιος θόρυβος και η παρεπίμπτουσα αλιεία,
- καθώς και στην προώθηση υπεύθυνων πρακτικών παρατήρησης της μεγαπανίδας.
Στο πλαίσιο της συνάντησης, ο «ΑΡΙΩΝ» παρουσίασε επιστημονική δήλωση (Statement), παρουσιάζοντας το εύρος, τη συνέχεια και τη στρατηγική σημασία των ερευνητικών και επιχειρησιακών του δράσεων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Ο «ΑΡΙΩΝ» διαθέτει περισσότερα από 25 έτη επιστημονικής εμπειρίας στην διαχείριση και διερεύνιση περιστατικών εκβρασμών ειδών της θαλάσσιας μεγαπανίδας και ιδιαίτερα στην κτηνιατροδικαστική, την συλλογή δειγμάτων ιστών και την διενέργεια ειδικών εργαστηριακών εξετάσεων που αφορούν τον προσδιορισμό της υγείας των κητωδών σε ατομικό και πληθυσμιακό επίπεδο. Επιπλέον, ο «ΑΡΙΩΝ» έχει πάνω από 30 έτη ενεργή συμμετοχή σε προγράμματα , εφαρμοσμένης έρευνας πεδίου στις θάλασσες του Ιονίου και του Αιγαίου Πελάγους με περιοδική καταγραφή και ταυτοποίηση ειδών κητωδών, στα πλαίσια της μακροχρόνιας παρακολούθησης των πληθυσμών θαλασσίων θηλαστικών που διαβιούν ή επισκέπτονται τις ελληνικές θάλασσες.
Ένας από τους κεντρικούς άξονες της παρέμβασης αποτέλεσε η εφαρμογή της καινοτόμων μεθοδολογιών για την παρακολούθηση των θαλασσίων θηλαστικών όπως η γενετική και το περιβαλλοντικό DNA (eDNA) ως μη παρεμβατική και κλιμακούμενη επιστημονική προσέγγιση. Μια εν εξελίξει έρευνα στην οποία συμμετέχει ο «ΑΡΙΩΝ» σε συνεργασία με το Τμήμα Γεωπονίας, Ιχθυολογίας και Υδάτινου Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (Π.Θ.), την Μονάδα Βιοπαρακολούθησης Θαλάσσιων Θηλαστικών του ίδιου τμήματος (Π.Θ.) και το Τμήμα Κτηνιατρικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.) με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα επιστημονικά αποτελέσματα αναφορικά με την ύπαρξη διακριτών οικολογικών προτύπων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για εξειδικευμένα σχήματα παρακολούθησης και προσαρμοσμένες στρατηγικές διατήρησης, ιδίως εντός των Προστατευόμενων Θαλάσσιων Περιοχών Natura 2000.
Επιπλέον, τονίσθηκε το εν εξελίξει ερευνητικό πρόγραμμα του «ΑΡΙΩΝ» με το Τμήμα Κτηνιατρικής του Α.Π.Θ, και το Τμήμα Γεωπονίας, Ιχθυολογίας και Υδάτινου Περιβάλλοντος του Π.Θ., δάτινου Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (Π.Θ.), την Μονάδα Βιοπαρακολούθησης Θαλάσσιων Θηλαστικών του ίδιου τμήματος (Π.Θ.) που αφορά τη διερέυνηση της κατάστασης της υγείας και της δυναμικής των πληθυσμών του ζωνοδέλφινου (Stenella coeruleoalba) αλλά και άλλων ειδών κητωδών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η έρευνα επικεντρώνεται στη μελέτη της νοσηρότητας, της θνησιμότητας και της γενετικής ποικιλότητας των ατόμων που εκβράζονται κατά μήκος των ελληνικών και κυπριακών ακτογραμμών. Διενεργούνται νεκροψίες/νεκροτομές και στοχευμένες δειγματοληψίες ιστών σε εκβρασμένα νεκρά άτομα, ενώ κλινικά δεδομένα και βιολογικά δείγματα από ζωντανούς εκβρασμούς συλλέγονται κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων διάσωσης και επιτόπιας περίθαλψης από εκπαιδευμένους κτηνιάτρους του Δικτύου Εκβρασμών «ΑΡΙΩΝ». Οι εργαστηριακές αναλύσεις πραγματοποιούνται σε συνεργασία με εξειδικευμένα ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα, συμβάλλοντας σε μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση της υγείας του πληθυσμού και της κατάστασης διατήρησής του.
Παράλληλα, τονίστηκε η καθοριστική συμβολή του «ΑΡΙΩΝ» στη λειτουργία και ενίσχυση του θεσμοθετημένου και εν ισχύ, «Εθνικώς Συντονισμένου Δικτύου Εκβρασμών Θαλασσίων Ειδών της Άγριας Πανίδας» του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μέσω του Δικτύου Κτηνιάτρων του «ΑΡΙΩΝ» και των εξειδικευμένων Ομάδων Διαχείρισης Εκβρασμών Κητωδών (ΟΔΕΚ) (ομάδες ανταπόκρισης) σε όλη τη χώρα. Η εμπειρία αυτή επιτρέπει την ολοκληρωμένη διαχείριση περιστατικών εκβρασμών, τη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων υγείας και την εφαρμογή διεθνώς εναρμονισμένων πρωτοκόλλων, ενισχύοντας ουσιαστικά την επιστημονική κατανόηση των πληθυσμών κητωδών στη Μεσόγειο.
Τέλος, ο «ΑΡΙΩΝ» ανέδειξε τον ρόλο του ως κόμβος εκπαίδευσης, μεταφοράς τεχνογνωσίας και συνεργασίας με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και ινστιτούτα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού, στη διεπιστημονική έρευνα και στη μακροπρόθεσμη ενίσχυση της ικανότητας διατήρησης των θαλάσσιων θηλαστικών σε ολόκληρη την περιοχή ACCOBAMS.
(Μπορείτε να βρείτε πληροφόρίες για την συνάντηση εδώ: https://accobams.org/meetings/seventeenth-meeting-of-the-accobams-scientific-committee/, το Τμήμα Γεωπονίας, Ιχθυολογίας και Υδάτινου Περιβάλλοντος: http://diae.uth.gr/ και την Μονάδα Βιοπαρακολούθησης Θαλάσσιων Θηλαστικών του Π.Θ: https://www.facebook.com/p/Marine-Mammal-Monitoring-Unit-University-of-Thessaly-Greece-100086038693804/ και https://www.instagram.com/marinemammalmonitoringunituth/)
Β. Συνάντηση Διευθύνουσας Επιτροπής ASI-II, Αθήνα, 20 & 21 Ιανουαρίου 2026
Ο «ΑΡΙΩΝ» ως επίσημος συνεργάτης της ACCOBAMS, συμμετείχε με φυσική παρουσία στη συνάντηση της ΑCCOBAMS της Διευθύνουσας Επιτροπής της ASI-II που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, συγκεντρώνοντας κορυφαίους επιστημονικούς, τεχνικούς και θεσμικούς φορείς, μεταξύ των οποίων:
- UNEP/MAP – SPA/RAC,
- IUCN – Κέντρο Συνεργασίας για τη Μεσόγειο,
- Γαλλικό Γραφείο Βιοποικιλότητας,
- ISPRA (Ιταλία),
- Επιστημονική Επιτροπή και Γραμματεία ACCOBAMS.
Η ASI-II διαδραματίζει κομβικό ρόλο στη συμπλήρωση του Ολοκληρωμένου Προγράμματος Παρακολούθησης και Αξιολόγησης (IMAP), υποστηρίζοντας άμεσα βασικούς οικολογικούς στόχους, όπως:
- EO1 – Βιοποικιλότητα
- EO10 – Θαλάσσια απορρίμματα
Η ευθυγράμμιση αυτή διασφαλίζει ότι τα αποτελέσματα της ASI-II θα τροφοδοτήσουν άμεσα περιφερειακές και εθνικές αξιολογήσεις, συμπεριλαμβανομένης της Έκθεσης για την Ποιότητα της Μεσογείου, ενισχύοντας τις δυνατότητες των κρατών για εφαρμογή της οικοσυστημικής προσέγγισης.
Στην επίσημη δήλωση του στην συνάντηση ο «ΑΡΙΩΝ» υπογράμμισε:
- την 25ετή και πλέον συνεχή εμπειρία πεδίου σε Αιγαίο, Ιόνιο και Κρητικό Πέλαγος,
- το μεγάλο δίκτυο του από επιστήμονες που μπορούν να στηρίξουν οποιαδήποτε μορφή έρευνας και παρακολούθησης θαλασσίων θηλαστικών,
- τον ρόλο του ως Εθνικός Συντονιστής Διαχείρισης Εκβρασμών Κητωδών, κατόπιν ανάθεσης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας,
- τη συνεισφορά του σε τυποποιημένα πρωτόκολλα έρευνας, διάσωσης, νεκροψιών και συλλογήςδεδομένων σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές ACCOBAMS,
- καθώς και τη σημασία της ενοποίησης δεδομένων παρακολούθησης, υγείας και εκβρασμών για την κατανόηση και διαχείριση των πληθυσμών κητωδών.
(πληροφορίες της συνάντησης μπορείτε να βρείτε εδώ: https://www.facebook.com/ACCOBAMSDolphinsAndWhales)
1) Ο θεσμικός και επιχειρησιακός ρόλος του «ΑΡΙΩΝ» στην Ελλάδα
Από το 2023, ο «ΑΡΙΩΝ» έχει επισήμως αναλάβει, κατόπιν ορισμού από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΚΥΑ 3376/Β΄/19-5-2023), τον επιστημονικό συντονισμό της διαχείρισης εκβρασμών κητωδών (ζωντανών και νεκρών) στην Ελλάδα, σε συνεργασία με το Τμήμα Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ο ρόλος αυτός περιλαμβάνει την επιστημονική εποπτεία περιστατικών εκβρασμού, τον συντονισμό επιχειρήσεων διάσωσης, την εφαρμογή πρωτοκόλλων περίθαλψης, τη διενέργεια νεκροψιών με βάση τα επιστημονικά πρωτόκολλα και τη συστηματική συλλογή βιολογικού υλικού, σύμφωνα με διεθνώς αναγνωρισμένες κατευθυντήριες γραμμές, συμπεριλαμβανομένων αυτών του ACCOBAMS.
Το ενιαίο αυτό πλαίσιο διασφαλίζει εθνική ομοιομορφία στη συλλογή δεδομένων και ενισχύει ουσιαστικά την ποιότητα, συγκρισιμότητα και επιστημονική αξιοπιστία των επιδημιολογικών και οικολογικών εκτιμήσεων για τα κητώδη στην Ελλάδα.
2) LIFE-IP4 NATURA& capacity building
Στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE-IP 4 NATURA για τη μεγαπανίδα, ο «ΑΡΙΩΝ» μπορεί να το υποστηρίξει μέσω της υλοποίησης των προτεινόμενων δράσεων στα Εθνικά Σχέδια Δράσης για δύο είδη κητωδών ιδιαίτερης σημασίας: τη φώκαινα (Phocoena phocoena) και το ρινοδέλφινο (Tursiops truncatus). Ο πληθυσμός της φώκαινας στο Βόρειο Αιγαίο είναι εξαιρετικά μικρός, απομονωμένος πληθυσμός (Phocoena phocoena relicta ssp.) και κατατάσσεται ως Δυσμενής–Κακή με πτωτική τάση, ενώ το ρινοδέλφινο χαρακτηρίζεται ως Τρωτό σε εθνικό επίπεδο. Τα Σχέδια Δράσης περιλαμβάνουν στοχευμένα μέτρα για την έρευνα, την προστασία ενδιαιτημάτων, τη μείωση των αλληλεπιδράσεων με την αλιεία, τη θεσμική ενίσχυση, τη διεθνή συνεργασία και την εκπαίδευση αρμόδιων αρχών, καθώς και τη δημιουργία τοπικών δικτύων ενημέρωσης και απόκρισης σε περιστατικά εκβρασμών. Οι απαραίτητες ερευνητικές άδειες έχουν ήδη εξασφαλιστεί για την υλοποίηση τους στο Βόρειο Αιγαίο και στην Ελληνική Τάφρο.
Παράλληλα, ο «ΑΡΙΩΝ» συντονίζει εκτεταμένο πρόγραμμα ενδυνάμωσης και εκπαίδευσης του Εθνικού Δικτύου Εκβρασμών, μέσω πιστοποιημένων προγραμμάτων ανταποκριτών (Marine Mammal Stranding Responders – MMSR που υποστηρίζεται από το Ionian Environmental Foundation και «Ceta-Set» που υποστηρίζεται από το πρόγραμμα «Σημεία Στήριξης») στο Αιγαίο, Ιόνιο, Κυκλάδες, Ρόδο και Κρήτη και του δια βίου προγράμματος εκπαίδευσης κτηνιάτρων «Cetacean Rescue Vet» (σε λειτουργία από το 2002). Οι δράσεις αυτές πλαισιώνονται από πανεπιστημιακή εκπαίδευση και προγράμματα δια βίου μάθησης, με υποστήριξη προηγμένων υποδομών σε μοριακή βιολογία, βιοπληροφορική, ιστοπαθολογία, ιολογία και οικολογική μοντελοποίηση.
Συμπερασματικά, η ενεργός συμμετοχή του «ΑΡΙΩΝ» στις επιστημονικές και θεσμικές διαδικασίες του ACCOBAMS διασφαλίζει ότι οι εθνικές προτεραιότητες της Ελλάδας για την προστασία των θαλάσσιων θηλαστικών ενσωματώνονται ουσιαστικά στους ευρωπαϊκούς και περιφερειακούς μηχανισμούς διακυβέρνησης. Μέσα από τεκμηριωμένη επιστημονική γνώση, επιχειρησιακή εμπειρία και διεθνή συνεργασία, ο «ΑΡΙΩΝ» συμβάλλει στη διαμόρφωση κοινών στρατηγικών για τη Μεσόγειο, ενισχύοντας την εφαρμογή της οικοσυστημικής προσέγγισης και των στόχων της ACCOBAMS. Ο ρόλος αυτός αναβαθμίζει τη θέση της χώρας στον ευρωπαϊκό και διεθνή χάρτη της θαλάσσιας διατήρησης, μετατρέποντας την επιστημονική γνώση σε εργαλείο πολιτικής, επιστημονικής διαχείρισης και μακροπρόθεσμης προστασίας των κητωδών.
Πληροφορίες: Έλενα Ακριτοπούλου
Email: eakritopoulou@arion.org.gr
